Η Λαϊκή Αυτοδιοίκηση στη Βοιωτία 1943-1945 

 

Της Χρυσαφούλας Πατρόκλου*

Οι ανάγκες της επιβίωσης, η δυναμική των συνθηκών,  η γεωγραφική θέση της Ρούμελης ως κέντρο της χώρας  και πέρασμα των μεγάλων δρόμων , απηχήσεις  και βιώματα κοινοτισμού που κουβαλούσαν οι χωρικοί καθόρισαν τις δομές αυτό-οργάνωσης που εμφανίστηκαν στην περιοχή την περίοδο της γερμανο-ιταλικής  Κατοχής.  Γιατί  για τους  κατοίκους της υπαίθρου, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, ήταν εύκολο  να σκεφτούν  ότι μπορούν να ζήσουν  χωρίς  κεντρική διοίκηση, ευρισκόμενοι  πιο κοντά  στις προκαπιταλιστικές μορφές οικονομίας,  κουβαλώντας   την παράδοση της μικρής  οικιακής  οικονομίας, την παράδοση της αυτάρκειας, την παράδοση της έμπρακτης αλληλεγγύης, την παράδοση των  «δανεικαρικών», τις αγγαρείες   κλπ ).

Η κατάρρευση του παλαιού κρατικού μηχανισμού κατά τη διάρκεια της Κατοχής,, η αδήριτη ανάγκη διοίκησης των απελευθερωμένων περιοχών και της συλλογικής αντιμετώπισης των προβλημάτων που προέκυπταν, καθώς  και η  κρίσιμη στήριξη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ήταν οι αποφασιστικοί εκείνοι  παράγοντες, που την δεδομένη χρονική στιγμή  όχι μόνον  στήριξαν, αλλά  και ανέπτυξαν περαιτέρω τους παλιούς θεσμούς αυτοδιοίκησης, πλουτίζοντας τους με την εμπειρία και την επιστημονική γνώση των αγωνιστών,  των νομικών και των διανοούμενων του αντιστασιακού κινήματος. Όλα τα παραπάνω επιτάχυναν τη δημιουργία των πρώτων μορφών λαϊκής εξουσίας,  που βρήκαν την πλήρη έκφραση τους  στο νομοθετικό και πολιτικοκοινωνικό έργο της ΠΕΕΑ, της κυβέρνησης των Βουνών.

Μεγάλη σημασία στην όλη διαδικασία είχε η εισβολή  της αγροτιάς στο κέντρο της πολιτικο-κοινωνικής ζωής των απελευθερωμένων περιοχών,  όχι με επιστράτευση και διατάγματα της κεντρικής εξουσίας, όπως στο παρελθόν, αλλά με εθελοντική, μαζική, αυθόρμητη   συμμετοχή τόσο στην  αντίσταση, όσο και στην άσκηση της λαϊκής  εξουσίας στην ελεύθερη Ελλάδα.

Η διαταγή 2929 του Γενικού Επιτελείου του ΕΛΑΣ  την  1η Δεκεμβρίου 1943 , που έθετε σε ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 1944 τις διατάξεις για την Αυτοδιοίκηση και την Λαϊκή Δικαιοσύνη με την εισαγωγή θεσμών , όπως το Επαρχιακό και Νομαρχιακό Συμβούλιο, επεδίωκε να λύσει το ζήτημα της αυτοοργάνωσης μεγάλων, ενιαίων περιοχών. Η πολιτική  διοίκηση της Ελεύθερης Ελλάδας σε κεντρικό επίπεδο οδήγησε  στον σχηματισμό της  Πολιτικής  Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης,  τον σχηματισμό της «κυβέρνησης του βουνού»δηλαδή,  ως αδήριτη αναγκαιότητα. Έτσι, η ΠΕΕΑ που  συγκροτήθηκε στις 10 Μαρτίου 1944, με την  τέταρτη πράξη της από 13 Μαρτίου 1944 επικυρώνει την ισχύ των διατάξεων για την «αυτοδιοίκηση και την λαϊκή  δικαιοσύνη» του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ . Οι Διατάξεις αυτές, αποτελούσαν, στην ουσία, την συστηματοποίηση του προηγούμενου κώδικα Στερεάς Ελλάδας.

Το νομοθετικό έργο της ΠΕΕΑ και του ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ έχει εξαιρετική σημασία επειδή δεν ήταν σχεδιασμός επί χάρτου. Ήταν βασικά η κωδικοποίηση όσων είχαν δημιουργηθεί και εφαρμοστεί από τον λαό τον ίδιο, ως εφαρμογή των αρχών της Λαϊκής Αυτοδιοίκησης και  της Λαϊκής Δικαιοσύνης,  [1]  όπως αναπτύχθηκαν με αφετηρία τον Αύγουστο του 1941, όταν  στο συνοικισμό Κλείτσου Κοριτσα Ευρυτανίας, με πρωτοβουλία του Γεωργούλα Μπέικου, η συνέλευση  των χωρικών της περιοχής αποφάσισε να ιδρύσει μια 7μελής Επιτροπή Επίλυσης όλων των προβλημάτων του χωριού.[2] Η πίστη του λαού, ότι μπορεί να αντιμετωπίσει με δημοκρατικές διαδικασίες-γενική συνέλευση –τα προβλήματά του, θα εξελιχθεί στην  θεμελιώδη  εκείνη αρχή,  που αργότερα με την ανάπτυξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, θα οδηγήσει στην δημιουργία  θεσμών λαϊκής αυτοδιοίκησης. Αποφασιστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία  έπαιξαν και οι πρώτοι κομμουνιστές που δραπέτευσαν από τα νησιά και κατέφυγαν στην ύπαιθρο.

Κορυφαία στιγμή της όλης διαδικασίας ήταν οι εκλογές που οργάνωσε η ΠΕΕΑ  για την ανάδειξη του  ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ (του  κοινοβουλίου του αγώνα). Για πρώτη φορά, μάλιστα, ψήφισαν  οι νέοι από 18 ετών και  οι γυναίκες στην Ελλάδα,,  κατακτώντας έτσι  το ιστορικό δικαίωμα της ισοτιμίας. Στις εκλογές αυτές πήραν μέρος 1.000.000- 1.200.000 άνθρωποι. Η Βοιωτία εξέλεξε και έστειλε στις  Κορυσχάδες δυο (2) εθνοσύμβουλους ,ενώ άλλον έναν εξέλεξε  η επαρχία Λιβαδειάς. Aυτοί ήταν: ο Λουκάς  Δημητρίου Μπάλιος, αγρότης, από την συνοικία του Ζαγαρά της Λιβαδειάς, ο οποίος ήταν και πρόεδρος του Λαϊκού Δικαστηρίου Λιβαδειάς και ο Κωνσταντίνος Μπέλλος,  δικηγόρος, από την Λιβαδειά  επίσης. Με τις ψήφους της επαρχίας Λιβαδειάς εξελέγη ο Στέφανος Δήμου Καλύβας από την Αράχωβα, τοπογράφος στο επάγγελμα.  Στο προεδρείο στις Κορυσχάδες κατά την διάρκεια των  εργασιών της εθνοσυνέλευσης του αγώνα, από τις 14 έως στις 17 Μαΐου 1944,  παρευρέθηκε και η Λιβαδείτισσα  Χαϊδω Δουκα ,   νεαρότατη τότε  γραμματέας της ΕΠΟΝ Λιβαδειάς και της ΕΠΟΝ  Στερεάς.  Στην κυβέρνηση του βουνού, ως γραμματέας του Υπουργού Οικονομικών,  συμμετείχε  επίσης ο Λειβαδίτης  Ξενοφών Σκοτίδας του Σπυρίδωνος. [3].

Η ΠΕΕΑ  δημιούργησε το θεσμό του Διοικητικού Αντιπρόσωπου, τον οποίο  διόριζε, με αρμοδιότητες την παρακολούθηση και καθοδήγηση των οργάνων της Αυτοδιοίκησης, την ενίσχυση του έργου της, και την λειτουργία των θεσμών. Είναι αυτός που μπορούσε να αναστείλει  την εκτέλεση κάθε απόφασης,  όταν αυτή είναι αντίθετη προς τους νόμους και το συμφέρον του λαού, μέχρις ότου αποφασίσει το ανώτερο όργανο,  όπως το επαρχιακό συμβούλιο, όταν επρόκειτο για αποφάσεις των κοινοτικών συμβουλίων. Το Επαρχιακό Συμβούλιο και ο Διοικητικός Αντιπρόσωπος ρύθμιζαν την οικονομική ζωή της πόλης, με την καθιέρωση διατιμήσεων[4], καθόριζαν τα διοικητικά όρια ανάμεσα στις αυτοδιοικήσεις[5], συντόνιζαν και ενίσχυαν το έργο των Αυτοδιοικήσεων.

Διοικητικός Αντιπρόσωπος για την Βοιωτία  διορίσθηκε τον Σεπτέμβρη  του 1944  ο Χρήστος Γεωργίου Μπαρμπέρης, δικηγόρος,  γεννημένος στο Κυριάκι Βοιωτίας  στα 1913. Γραμματέας της Π.Ε  του Κ.Κ.Ε.  του Νομού Βοιωτίας και μέρους του Νομού Φωκίδας. Ο Μπαρμπέρης μετείχε στην συγκρότηση της πρώτης ένοπλης ομάδας  το καλοκαίρι του 1942 στον Ελικώνα. Από τον Απρίλιο του 1943  ήταν  υπεύθυνος του ΕΛΑΣ – σπουδάζουσας νεολαίας, στο Πανεπιστήμιο και το  Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Αθήνα αλλά και του ΕΛΑΣ στον συνδικαλιστικό τομέα.  Ήταν καπετάνιος του 3ου Συντάγματος του Εφεδρικού ΕΛΑΣ Αττικο-βοιωτίας .

βιβλιογραφικές πηγές:

[1] Θανάσης Τσουπαρόπουλος. Οι Λαοκρατικοί θεσμοί της Εθνικής Αντίστασης. Εκδόσεις Γλάρος

[2] Θανάσης Τσουπαρόπουλος. Οι Λαοκρατικοί θεσμοί της Εθνικής Αντίστασης

[3] Προφορική συνέντευξη με τον κ. Ασημάκη Μακρή την 26-02-2016

[4] Διοικητικός Αντιπρόσωπος Βοιωτίας αρ πρωτ 21/23-11-1944

[5] Διοικητικός Αντιπρόσωπος Βοιωτίας προς Αυτοδιοικήσεις Μαυρονερίου και Ανθοχωρίου αρ πρωτ 24/27-11-1944

*μέλος της ομάδας μελέτης.

υ.γ. η παρούσα δημοσίευση αποτελεί μέρος της ανακοίνωσης «Η Λαϊκή Αυτοδιοίκηση στη Βοιωτία 1943- 1945 – από τις πηγές»  στη διημερίδα: Λαϊκές Εξουσίες και Δομές Αυτο-οργάνωσης: η έμπρακτη διεκδίκηση μιας άλλης κοινωνίας. Τα ιστορικά παραδείγματα, που πραγματοποιήθηκε στη Λιβαδειά στις 18- 20/3/2016

Advertisements